İş hayatında karşılaşılan en üzücü ve karmaşık durumlardan biri iş kazası olaylarıdır. Bir çalışanın bedensel veya ruhsal bütünlüğünü etkileyen bu kazalar, sadece sağlık açısından değil, hukuki ve finansal boyutlarıyla da büyük önem taşır. ABRA Hukuk & Danışmanlık olarak, iş kazası mağduru işçilerin ve ailelerinin haklarını korumak, adil bir tazminat süreci yürütmek adına bu kapsamlı rehberi hazırladık.
İş Kazası Nedir? Hangi Durumlar İş Kazası Sayılır?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işverenin sağladığı bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında meydana gelen ve işçiyi hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.
Hukuken bir olayın iş kazası sayılabilmesi için şu şartların varlığı aranır:
- Kazayı geçiren kişinin sigortalı olması (Kaydı olmasa dahi fiilen çalışıyor olması yeterlidir).
- Olayın belirtilen kanuni durumlardan birinde meydana gelmesi.
- Kaza sonucunda bedensel veya ruhsal bir zararın doğması.
- Meydana gelen kaza ile uğranılan zarar arasında illiyet bağı (neden-sonuç ilişkisi) bulunması.
İş Yeri Dışında Yaşanan Kazalar İş Kazası Sayılır mı?
Evet, sayılabilir. Örneğin; işverenin bir görevle başka bir şehre gönderdiği çalışanın yolda geçirdiği trafik kazası veya işverence sağlanan servis aracıyla eve dönerken yaşanan kazalar da hukuken iş kazası kapsamında değerlendirilmektedir.
İş Kazası Sonrası İlk Yapılması Gereken Adımlar
Bir iş kazası meydana geldiğinde, hem sağlık tedbirlerinin alınması hem de ileride açılacak iş kazası tazminat davası için delillerin toplanması adına şu adımlar kritik öneme sahiptir:
1. Tıbbi Müdahale ve Kolluk Kuvvetlerine Bildirim: Sağlık ekipleri ve polis/jandarma derhal bilgilendirilmelidir. Hastane kayıtlarına olayın “iş kazası” olarak geçmesi sağlanmalıdır.
2. SGK Bildirimi: İşveren, iş kazasını o yer kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ise en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. İşverenin bildirmemesi durumunda işçi de bu bildirimi yapabilir.
3. Delillerin Toplanması: Kaza yeri fotoğrafları, tanık ifadeleri, iş güvenliği ekipmanlarının durumu ve olay tutanakları titizlikle saklanmalıdır.
İş Kazasında Tazminat Hakları ve Dava Süreçleri
İş kazası geçiren bir işçi veya kazada hayatını kaybeden işçinin yakınları, işverenin kusuru oranında maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
1. Maddi Tazminat Davası
Maddi tazminat, kazanın sebep olduğu parasal kayıpları karşılamayı hedefler. Bu kapsamda istenebilecek kalemler şunlardır:
- Tedavi giderleri ve yapılan belgelenebilir harcamalar.
- Çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar (Geçici veya sürekli iş göremezlik tazminatı).
- Kazanç kayıpları.
2. Manevi Tazminat Davası
İş kazası neticesinde işçinin veya ağır yaralanma/ölüm durumunda yakınlarının duyduğu elem, acı ve psikolojik yıkımın bir nebze olsun hafifletilmesi amacıyla manevi tazminata hükmedilir.
3. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Ne yazık ki ölümlü iş kazası durumlarında, müteveffanın bakmakla yükümlü olduğu kişiler (eş, çocuk, anne, baba) gelecekte alacakları maddi destekten mahrum kaldıkları için bu tazminat türünü talep edebilirler.
İş Kazası Davalarında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
İş kazasından doğan tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu uyarınca 10 yıldır. Bu süre kazanın meydana geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak kaza aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında bir suç teşkil ediyorsa ve ceza kanunlarında bu suç için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse, ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Neden Bir İş Hukuku Avukatı ile Çalışmalısınız?
İş kazası davaları; maluliyet oranının tespiti, kusur raporlarının hazırlanması (bilirkişi incelemeleri) ve aktüerya hesaplamaları içeren son derece teknik süreçlerdir. Hak kaybına uğramamak ve hak ettiğiniz tazminatı eksiksiz alabilmek adına sürecin profesyonel bir iş hukuku avukatı tarafından takip edilmesi hayati önem taşır. ABRA Hukuk & Danışmanlık, iş kazası mağdurlarına bu zorlu süreçte hukuki destek sunmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. İş kazasını SGK’ya bildirmek kimin sorumluluğundadır?
İş kazasını SGK’ya bildirme yükümlülüğü esas olarak işverene aittir. İşveren kazayı öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde bildirimde bulunmalıdır. İşverenin bildirmediği durumlarda işçi veya yakınları da SGK’ya dilekçe ile başvurabilir.
2. İşverenin kusuru olmasa bile tazminat alınabilir mi?
Türk hukukunda işverenin iş kazalarından doğan sorumluluğu büyük oranda “kusur sorumluluğu” esasına dayanır. Ancak işverenin KVK (Kusursuz Sorumluluk) halleri ve kaçınılmazlık ilkesi gibi durumlar değerlendirilir. SGK tarafından bağlanan gelirlerde ise işverenin kusursuzluğu işçinin SGK’dan alacağı hakları engellemez.
3. İş kazası tazminat miktarı nasıl hesaplanır?
Tazminat miktarı; işçinin kazadaki kusur oranı, işverenin kusur oranı, işçinin yaşı, kaza tarihindeki ve gelecekteki muhtemel kazancı ile Adli Tıp Kurumu tarafından belirlenecek maluliyet (sakatlık) oranı dikkate alınarak aktüer uzmanlarca hesaplanır.